['in his pocket charlot had a razor, wrapped in a bit of newspaper with what was left of a tablet of soap, and he had three hundred francs: ...']
Graham Greene, The tenth man (Penguin, 1986)

Voorbij de introductie, voorbij de twee schetsen voor mogelijke filmprojecten, begint op pagina 31 The tenth man.

Ergens in Frankrijk worden dertig mannen in gijzeling gehouden. Om wraak te nemen op een aanslag tegen de Duitse bezettingsmacht worden ze verplicht uit hun midden 3 mannen naar voor te dragen die de volgende dag gefusilleerd zullen worden. Twee van de door het lot bepaalden accepteren hun bestemming moedig, de derde - Chavel, de rijkste man in het hele gezelschap - poogt zijn terdoodveroordeling af te kopen door het aanbieden van zijn gehele vermogen aan wie zich in zijn plaats laat fusilleren.

Tot daar is dit een fantastisch boek. Je denkt aan Kafka, je denkt aan Camus, je denkt aan grote literatuur. Je denkt aan Raskolnikov. Je menszijn wordt in vraag gesteld. Wie ben je? Wat zou jij doen? Maar - enkele pagina's later - denk je ook aan een veelbelovende filmtrailer, die meer beloofde dan, die veel meer beloofde ...
Want de volgende hoofdstukken doen vrij weinig met de schuld of de verlossing. Situaties volgen elkaar op en dwingen de personages de overeenkomende rol te spelen. Maar waar - door de geladenheid van dat eerste deel - het verhaal de kans kreeg om de psychologische spanning zo hoog te laten oplopen dat je als lezer geen blijf meer weet met je anti- of sympathie (altijd fijn!), blijven de personages karikaturen die wachten op een definitieve casting vooraleer ze ook werkelijk persoonlijkheid toebedeeld krijgen.

Het is niet de eerste maal dat ik dit verhaal las. Lang geleden ... in een gelukzaligheid ver verre weg ..., waarschijnlijk niet zo heel erg lang nadat ik het boek kocht (d.i. in 2001, voor 50 BEF) moet het al eens een avond of treinrit gevuld hebben. Ook toen moet het vooral het eerste deel geweest zijn (tezamen met de inleiding, en dan vooral het filmscript over de geheim agent die zijn gehele operatie uit zijn duim zuigt) dat me aansprak. Want de rest - dat Chavel na de oorlog naar huis gaat, zich voordoet als een ander, verliefd wordt ... kortom, alles wat voor de aftiteling dient te komen en alles 'that is just reaching for the coats under the seats' - was ik volkomen vergeten.

Alleen dat ene deel, dus ... en in dat ene deel vooral dat moment waarop Chavel het eerste briefje teruggooit ... voor dat stukje, dat kleine fragmentje heb ik dit boek, zal ik dit boek altijd hebben.

---

The Tenth Man / [by] Graham Greene ; [with an introd.]. - Harmondsworth : Penguin, 1986. - 144 p. ; 18 cm. - (Penguin Books). - ISBN 0-14-008260-3

Meer over dit boek op Librarything.

---

Het verhaal van Oosterhuis, een verhaal - opgenomen in de NV60 van Zwagerman - van de Nederlandse schrijver Belcampo, begint zoals tenminste 1 avonturenboek van H. Rider Haggard begint (en ontelbaar veel andere): het verhaal dat we te horen krijgen is niet dat van de verteller maar van een vriend of kennis die zijn levensgeschiedenis deelde met de verteller tijdens een wandeling, kroegentocht of donkere, gure avond aan het kampvuur of op een zwalpend scheepsdek & het zal met ons gedeeld worden op zodanige wijze dat wij het als uit de mond van de vriend of kennis zelf te horen kregen, - en niet zelden weten we al bij aanvang dat het de dag dat de verteller het relaas te horen kreeg ook de laatste keer was dat de verteller die vriend gezien heeft. Zo ook hier.

Een beproefd procédé dat zelden of nooit faalt. Vertel, vertel!, roepen we de man toe en vingerlikkend slaan we de bladzijden om wijl we puffend aan een denkbeeldige meetlatlange sigaar lurken.

Oosterhuis' verhaal is jammer genoeg wat te bondig. De duisternis, de rampspoed, de kennis en het morele overwicht waar dat alles toe leidde boeit wel, maar verontrust niet. Er had meer plaats moeten ingeruimd worden voor de liefde, het geluk, de zon, de beschrijving van de kloof, de steensoorten, het spelen van de kinderen, het kabbelen van de beek, het zingen, ... de duisternis, het moorden, de vlucht, ... Een verblijf van wat jaren moeten geweest zijn komt over als een verblijf van enkele weken, hoogstens maanden. Bovendien is de morele verontwaardiging van het hoofdpersonage volstrekt ongeloofwaardig. Maar het zou me te veel plotspoilers kosten om daar dieper op in te gaan.

Ik las, sinds de vorige tussenstand, ook nog twee verhalen van Vestdijk (die als steeds door de laatste pagina's overeind bleven) en verder ook nog één of twee boeiende 'Indonesische' verhalen van een mij onbekende schrijfster wiens naam ik u tenminste vandaag schuldig moet blijven - waar ik blijkbaar geen melding van maakte op dit blog. (Jawel, we hebben nog een leven buiten dit weblog, dient u hier uit af te leiden!) We komen met dat alles - en na bijna een jaar nu eens hier een verhaaltje, dan weer daar - nog niet eens aan pagina 500. En het boek zelf is meer dan 3 maal zo dik! Ook in 2010 blijft het ding dus gewoon ons nachtkastje tegen de grond drukken.

Op Carter's Proust verliefd is, zuiver technisch gesproken, wel wat aan te merken: chaotisch, generaliserend, een erg verregaande gelijkschakeling tussen romanpersonages en feitelijke personen, veronderstellingen, onevenwichtig, hakken en takken, suggestief, fragmentarisch, te veel schipperen tussen biografie en boekbespreking, ...

Maar dat alles heeft natuurlijk geen invloed op het leesplezier.

Over Proust las ik reeds Célèste Albaret's boeiende maar met de mantel der liefde bedekkende memoires (waarbij ik de indruk kreeg dat Proust een bijna volledig aseksueel wezen was), de eerste hoofdstukken van Painter's biografie (een boek dat ik om redenen die niets met het boek te maken hadden liet liggen voor P.'s sexualiteit aan bod kon komen) en Hotel Majestic (dat me verbazen kon door me te confronteren met erg expliciete citaten uit het grootste boek ter wereld (een verbazing die des te verbazend was omdat de citaten uit een boek kwamen dat ik voordien reeds tweemaal las)).

En ook Carter wist me te verbazen. De seksualiteit van Proust blijkt grotendeels gelijk te lopen met die van zijn verteller, Monsieur Charlus, Swann, Sant-Loup ... zijn minnaars werden rijkelijk uitgesmeerd over Albertine, Morel, Odette, Saint-Loup ... en talrijke andere personages die, hoewel onsterfelijk, ik alweer bleek te zijn vergeten.
Proust's liefdesleven had, zo bleek, amper nog geheimen voor me (al waren de ratten wel een ontnuchterende verrassing) - zoals, omgekeerd, ook het boek van Carter niet veel meer voor me kon doen dan de gebeurtenissen in het leven van P. met een scene in het werk te verbinden.

Proust verwerkte immers zijn volledige liefdeslijden wonderwel in dat magistrale boek - ook wanneer hij er onderdoor gaat, of zichzelf ten gronde richt, zich belachelijk maakt, voor zijn minnaar een vliegtuig koopt (in het boek een Rolls Royce), ... Het staat er allemaal in: iedere uithaal, iedere bespottelijke brief of bezitterige claim, ... (Al zal er natuurlijk ook veel niet in staan, ...)

Niet dat Carter's werk oppervlakkig is, zich beperkt tot het perverte of slechts teert op het sap en het goor - Carter lardeert de anekdotiek uit het liefdesleven rijkelijk met fragmenten uit brieven en uit het boek, legt zo wonden bloot en overdekt ze (als Proust) met universele waarheden (van Proust). Het laatste hoofdstuk van Carter is een warme boekbespreking en vat mooi de kracht van Proust en de verrukking die de lezer ervaart bij het lezen van zijn boek samen.

Proust verliefd is wel een eenzijdig werk, al wat geen band heeft met de liefde of het sexuele krijgt amper een introductie of situering. (Wat me dan met verontwaardigde en wapperende haren doet krijsen: Is dit de roep van de markt? Wil de lezer enkel lezen over de bedgewoonten van Proust? Maar de talrijke verwijzingen naar de Recherche maken dit boek onverteerbaar, of in ieder geval ongenietbaar voor wie dat meesterwerk (nog) niet las. Waarom dan niet meteen de gehele biografie (Marcel Proust : a life) herdrukt/vertaald? Dezelfde - afgrijselijke - cover had kunnen volstaan.)

Zelf betreur ik de aankoop in het geheel niet (al had ik het natuurlijk wel evengoed - en voor meer dan €3 minder - in het Engels kunnen kopen). De dag dat ik Op zoek naar de verloren tijd nog eens ter hand zal nemen komt met het lezen van dit boek alweer wat dichter. De roep, als een knipperend herinneringsbericht ter herformattering van een windows-pc, balkt weer door mijn binnenkamer.

---

Proust verliefd / William C. Carter ; vert. W. Hansen. - Amsterdam : Atlas, 2009. - 317 p. : ill. ; 22 cm. - Proust in love. - 2006. - ISBN 9789023427605

Meer over dit boek op Librarything.

---

Het is nog wat te vroeg om u lastig te vallen met het jaarlijkse jaarverslag, maar in tijden van crisis wil ik u toch geen blaaskes wijs maken: ook dit jaar gingen we ferm ons boekje te buiten, kochten we meer en duurder dan we onszelf hadden toegelaten te kopen. Finnegans Wake (in de Gouden Reeks natuurlijk) is onze laatste aanwinst, en een tiental Art of the Novella's, die op zich niet meer dan de voorbode zijn van nog een tiental andere Art of the Novella's, en van het mooi vormgegeven Days of reading van Marcel Proust, deel van een serie, die gelukkig inhoudelijk iets te ver van mijn interesses verwijderd is om me ook daar maniakaal op te storten. Maar omdat het een Proust was ... (ook al heb ik van Proust reeds - het lelijk uitgegeven - On reading en laat de waarschijnlijkheid vermoeden dat beide boekjes dezelfde woorden zullen bevatten ...) ... zo kocht ik tezamen met Finnegans Wake ook Proust verliefd van William C. Carter en Het Parijs van Marcel Proust hervonden van Herny Raczymow (dat aan €29,90 best gebonden had mogen zijn, of tweemaal zo dik, groot). Een tweetalige uitgave van een boek van Stefan Zweig lag naast een boek dat €9,90 kostte, en kocht ik dus voor dubbel zoveel. (Van Zweig komen volgend jaar bij uitgeverij Atlas trouwens nog twee boeken uit!)

Ik las, toen Occy junior nog niet lopen kon, hem wel eens uit dat grote Finnegans Wake boek voor (het is - samen met De wereld van gisteren van, jawel, Stefan Zweig en een ongetiteld knisperboekje - zijn kennismaking met de wereld der literatuur geweest!) en herinner me op die wijze tot pagina 55 geraakt te zijn, alvorens ik moest toegeven dat ik er evenveel als junior van snapte. Maar de reeks moet nu eenmaal volledig zijn ... en wie weet, wie weet ...

Genoeg boeken gekocht dus dit jaar. Zus MacMahon heeft nog een strip liggen die ik dien af te rekenen, de postbode brengt die 10 AotN nog, evenals de Proust, en dan ... het één en ander onder de kerstboom misschien?

Het zal er om spannen: in 2007 kochten we bruto 302 boeken, in 2008 299, in 2009 staat de teller dusver op 286 met 12 stuks in bestelling ... (ach, en dan vergeet ik die cartoonist nog die - op gevaar van zijn haar nat te maken - een stapeltje boeken moet komen leveren ...) Kortom, we stevenen af op een record. Wederom.
Dat noopt tot maatregelen, en het lijkt er dan ook sterk op dat we ons budget volgend jaar, i.t.t. dit jaar NIET zullen verhogen!

Het is ook in dat licht (in het licht van de toevloed ...) dat u de nieuwe boekenkast in de trapkast moet zien. 178 pockets (Penguin, Muintinga, Picador) vonden daar een nieuwe thuis. En nu hoef ik wanneer u op bezoek komt om te balken over uw werk, uw leven, uw hobbies, uw sympathie voor mij en de mijnen ... tenminste niet meer helemaal in mijn torenkamertje te vluchten om wat rust en peis te hebben, maar kan ik gewoon in de gang staan kleumen! Hoezee!

Het enige literaire tijdschrift dat ik lees is tezelfdertijd ook mijn favoriete tijdschrift, De Parelduiker. En die vreugd is, zo besefte ik, tijdens het lezen van de recentste aflevering vooral te danken aan de bijdragen van Marco Daane.

Niet dat de andere artikels me niet interesseren. Ook zij dragen bij tot het vullen der gaten en leemten in de levensgeschiedenissen van kleine & grote schrijvers. Maar wel zijn die andere artikels vaak chaotisch gestructureerd, of bedroevend slecht geschreven, of niet meer dan een aanzet tot ... (Dat is deels te verklaren doordat ook niet-schrijvers hun herinneringen delen, zoals Rob van Altena aan zijn broer Ernst van Altena, of Ben ten Holter aan een mislukte reclamecampagne met Simon Carmiggelt ... Het past niet daar met stenen naar te gooien, maar het viel me wel op.)
De bijdragen van Daane, ditmaal over de volslagen onbekende tramrijdende schrijver Mau Marssen, zijn uitgewerkt, vlot geschreven en boeien van begin tot eind. Twintig pagina's besteedt Daane aan Marssen, en - op de toevoeging van enkele sfeertekeningen of romanfragmenten na - heb je niet echt het gevoel dat er een uitvoeriger artikel, laat staan een boek, had ingezeten.

Van Daane bezit ik, behalve zijn bijdragen in De Parelduiker van de laatste 2 jaar, ook de biografie van Richard Minne, De vrijheid nog veroveren. Lof van K. leerde me al dat dit een excellent werk is, maar voorlopig kwam ik er nog niet toe het te lezen. Binnenkort maar eens ...

---

De Parelduiker 2009/4 : Telefoon voor Carmiggelt. - Amsterdam : Bas Lubberhuizen, 2009. - 72 p. : ill. ; 25 cm. - ISBN 9789059372092. - O.a. over Simon Carmiggelt, Mau Marssen, Ernst van Altena, Ida de Ridder, Joseph Roth, Sanne Sannens, Madelon Székely-Lulofs, ...

Meer over dit boek op Librarything

---

De goedheiligman kan niet alles alleen en daarom trekken we vandaag nog eens de baard vanonder het stof en roepen om ter luidst: Ho! Ho! Ho! De ScheermesLijst! Ho! Ho! Ho! En u zult het geweten hebben ... Geen drie op een rij voor Daniel Pennac, maar een spiksplinternieuwe leider, hoezee! En dat is vanzelfsprekend Alice in wonderland! Kafka's Proces doet het al maandenlang erg goed (niet verwonderlijk wanneer je weet dat we er dit jaar niet alleen het boek zelf verslonden, maar ook twee stripbewerkingen). Bolano en Brusselmans klampen stevig aan, Flaubert kruipt nog maar eens op kousenvoeten door de mazen van het net ... Vreemde eend in de bijt is De wereldkampioen van Roald Dahl: het boek kwam jaren terug slechts zijdelings te sprake, maar nestelt zich vandaag wel stevig op de 7de plaats in onze 7de ScheermesLijst!

1. (3) Alice in Wonderland / Lewis Carroll (3)
2. (4) Het proces / Franz Kafka (2)
3. (-) De koningin van Sheba / Knut Hamsun (1)
4. (5) 2666 / Roberto Bolano (2)
5. (-) Infinite Jest / David Foster Wallace (1)
6. (-) Papierverwerkende industrie / Ger Groot (1)
7. (-) De wereldkampioen / Roald Dahl (1)
8. (-) Dracula, Vlad Tepes / Pascal Croci (1)
9. (8) De man die werk vond / Herman Brusselmans (2)
10. (-) Kieron Smith, a boy / James Kelman (-)
11. (-) Haat is een deugd / Gustave Flaubert (-)

Samengevat: nieuwe leider, 3 stijgers, 1 daler, en maar liefst 7 nieuwkomers. We nemen afscheid van Pennac, Hemon, D'Arzo, Bartlett, Schejbal, Moers en Gogol.

Vorige scheermeslijsten: 09/11, 09/10, 09/09, 09/08, 09/07, 09/06

['i am a great believer in ocam's razor, which states that the simplest explanation accounting for the facts is bound to be the correct explanation. since i was no more than her chauffeur in the year before we got married, and since i had "crapped out" (those were her words) for deciding i did not care to murder her husband; since i was also an ex-con who would certainly assist her up no marble stairways in no mansions in palm beach, it was never comprehensible to me why she should desire my medium-attractive presence in marriage unless she did feel a salubrious melting in her heart.']
Norman Mailer, Tough guys don't dance, p. 53

via Lebber-no schreef-cherrie